Betekent dit dan dat ontspannen niet lukt?
Niet per se. Want wat je bewust met je lichaam doet en wat je op dat moment ervaart, zijn niet precies hetzelfde.
Ontspannen is niet hetzelfde als niets doen
Je spieren zijn de hele dag actief. Ze zorgen ervoor dat je kunt staan, bewegen en je houding kunt bewaren. Ook tijdens het sporten of bewegen heb je spierspanning nodig.
Ontspannen betekent daarom niet dat alle spanning uit je lichaam moet verdwijnen.
Het gaat erom dat je de spieren gebruikt die je nodig hebt, zonder jezelf daarbij onnodig vast te zetten. Bij een moeilijke beweging kun je bijvoorbeeld ongemerkt je schouders optrekken, je kaken aanspannen of je adem vasthouden. Je lichaam doet dan meer dan voor de beweging noodzakelijk is.
Door dit te leren voelen, kun je daar bewust invloed op uitoefenen.
Je kunt je lichaam bewust een andere opdracht geven
Een groot deel van wat je lichaam doet, gebeurt automatisch. Je zenuwstelsel en hersenen regelen voortdurend je spierspanning, houding en beweging. Ook je ademhaling wordt grotendeels automatisch geregeld, terwijl je die tegelijkertijd bewust kunt beïnvloeden.
Dat maakt het lichaam interessant: je kunt waarnemen wat automatisch gebeurt én er bewust iets in veranderen.
Als je bijvoorbeeld merkt dat je jezelf tijdens een beweging vastzet, kun je bewust de opdracht geven om minder spanning te gebruiken. Je kunt voelen of je gewicht meer gedragen mag worden door de ondergrond of je ademhaling weer ruimte geven.
Vervolgens gaat je lichaam met die verandering aan de slag.
Dat hoeft geen groot of direct merkbaar verschil te geven. Soms voel je juist heel subtiele veranderingen: een spier die iets zachter wordt, een ademhaling die gemakkelijker gaat, warmte, tintelingen, een kleine verandering in houding of simpelweg het gevoel dat een beweging minder moeite kost.
Je hoeft die sensaties niet te maken. Je neemt waar wat er gebeurt.
Waarom voelt het dan niet meteen ontspannen?
Omdat een bewuste opdracht en je totale ervaring niet hetzelfde zijn.
Je kunt ergens lichamelijk al spanning verminderen, terwijl je je als geheel nog onrustig of gespannen voelt. Automatische spannings- en bewegingspatronen veranderen meestal niet door één bewuste opdracht. Daar zijn tijd, ervaring en herhaling voor nodig.
Dat is ook waarom het belangrijk is om niet alleen te vragen: Voel ik me ontspannen?
Een interessantere vraag kan zijn:
Wat gebeurt er in mijn lichaam wanneer ik de opdracht geef om minder spanning te gebruiken?
Misschien merk je direct iets. Misschien is het verschil heel klein. En misschien merk je op dat moment nauwelijks iets.
Ook dat is informatie.
Ontspanning kan al bezig zijn voordat je het zo voelt
Als je onnodige spierspanning vermindert, hoeft je lichaam minder spieren actief te houden dan nodig is. Ook kunnen ademhaling en beweging vrijer verlopen.
Daarmee geef je je lichaam meer gelegenheid om na inspanning weer terug te schakelen naar herstel.
Dat herstel is belangrijk. Een lichaam wordt niet alleen sterker en fitter door belasting. Juist de afwisseling tussen belasting en herstel maakt het mogelijk om je aan inspanning aan te passen.
Goed kunnen ontspannen betekent dus niet dat je altijd ontspannen moet zijn. Je wilt juist kunnen schakelen: spieren aanspannen wanneer dat nodig is en spanning weer verminderen wanneer die niet meer nodig is.
Op de langere termijn ondersteunt die afwisseling een lichaam dat belasting aankan én daarna weer kan herstellen.
Daarom is voelen zo belangrijk
Om bewust te kunnen schakelen tussen inspanning en ontspanning, moet je wel kunnen waarnemen wat er in je lichaam gebeurt.
Je kunt namelijk dénken dat je ontspannen bent, terwijl je lichaam nog behoorlijk gespannen is.
Als je alleen afgaat op het idee ik zit toch rustig, dus ik ben ontspannen, kun je lichamelijke spanning gemakkelijk missen.
Door met aandacht te voelen, krijg je meer informatie. Niet om ieder spiertje voortdurend te controleren, maar om steeds beter te leren herkennen hoe jouw lichaam reageert.
Is er ergens spanning die niet nodig is? Kan ik verschil voelen wanneer ik die loslaat? Wat gebeurt er daarna?
Zo wordt lichaamsbewustzijn praktisch. Je leert niet alleen denken dat je ontspant, maar steeds beter herkennen wat ontspanning lichamelijk voor jou betekent.
Van voelen naar vertrouwen
En daar komt uiteindelijk vertrouwen bij.
In het begin kan het nodig zijn om veel aandacht te geven aan wat je lichaam doet. Je merkt iets op, stuurt bewust bij en voelt opnieuw.
Door dat vaker te ervaren, ga je subtiele veranderingen gemakkelijker herkennen.
Je hoeft dan ook niet steeds te controleren: Ben ik nu al ontspannen?
Je geeft je lichaam een opdracht en laat vervolgens ruimte voor wat er gebeurt. Je merkt misschien dat een spier zachter wordt of dat je beweging gemakkelijker gaat. Maar het kan ook zijn dat je je nog steeds gespannen voelt.
Dat mag naast elkaar bestaan.
Juist doordat je leert herkennen dat je lichaam wél reageert, ook wanneer je ervaring niet onmiddellijk helemaal verandert, kan vertrouwen groeien.
Je hoeft je niet eerst ontspannen te voelen om je lichaam de mogelijkheid te geven om te ontspannen.
Dat is iets waar we binnen Fytaal Pilates bewust mee oefenen. Je leert voelen wat je lichaam doet, bewust aansturen waar dat nodig is en vervolgens ook weer loslaten en ervaren.
Niet om een bepaald gevoel af te dwingen, maar om je lichaam steeds beter te leren kennen en erop te leren vertrouwen.
